"Either write something worth reading or do something worth writing."

Pull me down

ΙΩΑΝΝΗΣ ΒΙΚΕΛΑΣ, Ο ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΑΣ ΤΩΝ ΑΘΗΝΩΝ

Έχει σχεδιάσει τα πιο χαρακτηριστικά κτήρια της πόλης, εργάζεται ασταμάτητα ως αρχιτέκτονας από το 1958 κι αυτό το καλοκαίρι παρουσιάζει στο Μουσείο Μπενάκη και στην έκθεση «Αρχιτεκτονικές Αναζητήσεις», μερικά από τα… 879 συνολικά έργα του!

Ο Ιωάννης Βικέλας μιλάει στο Athens Magazine για την αγαπημένη του Αθήνα και προτείνει ρεαλιστικές λύσεις, που θα την κάνουν περισσότερο πράσινη κι αρκετά πιο όμορφη.

Από την Πάμελα Λύτρα

Πως σας φαίνεται η αισθητική της Αθήνας σήμερα;

Ανώνυμη, ουδέτερη και τελικά άσχημη! Δυστυχώς το μάτι δεν αναπαύεται πουθενά και δεν υπάρχει καμία αρχιτεκτονικά, νότα αισιοδοξίας. Με την αρχή της ανοικοδόμησης, που εμφανίστηκε στις δεκαετίες των ’50 - ’60 και κορυφώθηκε στα χρόνια των ’70 - ’80, ένας χυλός πολυκατοικιών διαμόρφωσε μία Αθήνα με απρόσωπα χαρακτηριστικά. Παρατηρήστε διάφορες γειτονιές της, όπως είναι το Παγκράτι, η Κυψέλη και τα Πατήσια και δείτε ότι το αποτέλεσμα είναι μία πόλη χωρίς ψυχή.

Κάνοντας μία βόλτα στην Αθήνα, τι είναι αυτό που σας αρέσει αρχιτεκτονικά;

Τα ελάχιστα νεοκλασικά σπίτια που έχουν απομείνει. Τέτοια είναι το Μουσείο Νομισμάτων στην Πανεπιστημίου- κτήριο όπου στεγάζονταν το παλιό αρχοντικό του Τσίλερ και φυσικά η υπέροχη τριλογία Ακαδημία- Πανεπιστήμιο- Βιβλιοθήκη.

Διάβασα ότι έχετε ασχοληθεί πολύ με αποκαταστάσεις κι ανακαινίσεις ιστορικών κτηρίων στην Αθήνα. Ποιο είναι το δικό σας αγαπημένο κτήριο;

Έχω αδυναμία στο Υπουργείο Εξωτερικών, γιατί δεν αποτελεί ένα τυπικό κτήριο υπουργείου. Κατάφερε, χρησιμοποιώντας μία σύγχρονη γλώσσα αρχιτεκτονικής, να δώσει αυτό το δημόσιο χαρακτήρα που έπρεπε και να ξεχωρίσει για την επισημότητά του. Δε θα ξεχάσω πως όταν αντίκρισα το κτήριο του Υπουργείου Εξωτερικών της Ισπανίας, στη Μαδρίτη, σκέφτηκα πως αν αυτό ξεχνούσε τον τίτλο του, θα θύμιζε οποιοδήποτε, μεγάλο, εμπορικό κέντρο και θα μπορούσε άνετα να στεγάσει τα γραφεία της Coca cola!

Η Αθήνα έχει προδιαγραφές, ανάλογες του εξωτερικού, όσον αφορά την αρχιτεκτονική της;

Στις «προδιαγραφές» συμπεριλαμβάνονται δύο πράγματα. Ο διαθέσιμος χώρος, που πλέον δεν υπάρχει και η θέληση των δημιουργών, δηλαδή του ιδιοκτήτη- επιχειρηματία και του αρχιτέκτονα. Πρέπει κι οι δύο να θελήσουν να δώσουν μία άλλη εικόνα, μακριά από την υπάρχουσα και ταπεινωτική για την πόλη. Τα τελευταία χρόνια, πολλοί νέοι συνάδελφοι μ εξαιρετικό ταλέντο δίνουν ελπιδοφόρα και σημαντικά δείγματα γραφής. Το κακό όμως έχει ήδη γίνει…

Συνηθίζετε να λέτε ότι «θρηνούμε» για την έλλειψη πρασίνου στην πόλη. Πως μπορεί να διορθωθεί αυτό μέσα στο τόσο τσιμέντο;

Αυτή η εικόνα του πολτού της Αθήνας, μπορεί πράγματι να βελτιωθεί μέσα από μικρές αντιθέσεις κι οάσεις. Χωρίς αυτό να σημαίνει ότι ξαφνικά η πόλη θ’ αποκτήσει το πράσινο, που της αναλογεί. Η πρότασή μου λοιπόν ήταν ότι το κράτος έχει δύο πράγματα που μπορεί να διαθέσει και δεν του κοστίζουν τίποτα. Σ’ ένα συγκεκριμένο οικόπεδο ή μία ομάδα οικοπέδων να δώσει δύο φορές το συντελεστή που επιτρέπεται και πολλαπλάσιο ύψος, τέσσερις ή πέντε φορές, από αυτό που ισχύει.

Έχετε πει ότι «οι ουρανοξύστες είναι πάντα μία υπερήφανη αναφορά στην ανθρώπινη δυνατότητα να κτίζει ολοένα ψηλότερα.» Είστε υπέρ της παρουσίας ψηλών κτηρίων στο κέντρο της πόλης;

Δεν είμαι υπέρ του να γίνει η Αθήνα η καινούργια Νέα Υόρκη, αλλά είμαι υπέρ του να υπάρξουν ελάχιστες νησίδες αντίθεσης. Αν για παράδειγμα μία περιοχή, όπως το Γαλάτσι, έχει δέκα χιλιάδες πολυκατοικίες κι αντικαταστήσουμε τις πενήντα από αυτές με ψηλότερα κτήρια και περισσότερο πράσινο, μειώνεται ο όγκος της ασχήμιας χωρίς τεράστιες αλλαγές. Με το συντελεστή που θα δώσει μία εταιρεία, με τη μέθοδο της αντιπαροχής, γκρεμίζει αυτό το μικρό κομματάκι του «πολτού» και τοποθετεί στη θέση του τρία ή τέσσερα ψηλά κτήρια. Έτσι εκεί που ο ακάλυπτος ήταν 30 %, τώρα γίνεται 80%! Δημιουργείται δηλαδή ένα μικρό πάρκο κι οι άνθρωποι από τ’ άθλια διαμερίσματα θα ζουν μετά μέσα στον ήλιο και το πράσινο.

Για ποιον ακόμη λόγο τονίζετε ότι αυτή η ιδέα είναι ρεαλιστική;

Αν διαβάσει κάποιος αυτή την πρόταση, μπορεί να πει «Μα καλά, οι άνθρωποι που μένουν εκεί πού θα πάνε;» Απαντάω λοιπόν ότι με το συντελεστή, που για το κράτος δεν είναι τίποτα, παρέχεται η δυνατότητα σε μία κατασκευαστική να κρατήσει το μισό συντελεστή για τα έξοδα και με τον άλλο μισό να εγκαταστήσει τους ανθρώπους, που θα τους γκρεμίσει τα σπίτια.

Έχετε υποβάλλει επίσημα αυτή την πρόταση;

Όχι πουθενά. Δε νομίζω ότι θ’ ασχοληθούν να καταλάβουν.

Τάσσεστε υπέρ της απελευθέρωσης κάθε αρχιτεκτονικού περιορισμού, αλλά με αντίστοιχη πρόνοια για τις περιοχές αρχαιολογικού ενδιαφέροντος κι ιδιαιτέρου φυσικού κάλλους. Ποιες ασφαλιστικές δικλείδες προτείνετε;

Εφόσον αυτά τα ψηλά κτήρια θα μπορούσαν με την παρουσία τους να ενοχλήσουν αρχαιολογικούς τόπους ή μνημεία, θα έπρεπε να θεσμοθετηθεί μία ακτίνα ασφαλείας τριάντα ή σαράντα χιλιομέτρων. Όσο δηλαδή απέχει κι ο Πύργος των Αθηνών από την Ακρόπολη. Σημαντικό ακόμη είναι να υπάρχει μία υψηλής στάθμης αισθητική για την επίτευξη της άρτιας αρχιτεκτονικής. Θέλουμε αυτά τα κτήρια να προβάλλουν την ομορφιά κι όχι την ασχήμια τους. Αυτό μπορεί να γίνει μέσω ενός πανελλήνιου κι ανοιχτού διαγωνισμού. Όποιος αρχιτέκτονας θελήσει να φτιάξει ένα ψηλό κτήριο, να περνάει πρώτα από μία αυστηρή επιτροπή ειδικών, αλλά κι από μία επιτροπή κοινού, για περισσότερο δίκαιο αποτέλεσμα.

Με αφορμή το αφιέρωμά μας στον Πύργο των Αθηνών, θα ήθελα να μου πείτε τη δική σας πλευρά για τη γέννηση της ιδέας του πρώτου ουρανοξύστη στην πόλη.

Εκείνα τα χρόνια είχα μία εξαιρετικά πετυχημένη συνεργασία με την επιχειρηματική εταιρεία Αλβέρτης- Δημόπουλος. Έτυχε λοιπόν αυτή η κατασκευαστική ν’ αγοράσει το οικόπεδο. Τότε με πήραν τηλέφωνο για να με πληροφορήσουν ότι αυτό το έργο είναι πολύ σημαντικό και μεγάλο ρίσκο για εκείνους και γι’ αυτό το λόγο, θα χρειαστεί να πάρουν έναν ξένο, διάσημο αρχιτέκτονα, μ’ εμπειρία στους ουρανοξύστες. Η απάντησή μου ήταν «Έχετε δίκιο.»

Και πως τελικά αναλάβατε το έργο;

Μετά από τρεις με τέσσερις μήνες, μού ζήτησαν να το προχωρήσω.

Τους είχατε ήδη προτείνει κάποιο σχέδιο;

Όχι τίποτα. Τότε ξεκίνησαν τα σχέδια κι έτσι έγινε ο Πύργος…

Είδα μάλιστα στην έκθεση ότι η αρχική μελέτη σας είχε απορριφθεί. Για ποιο λόγο;

Θεωρήθηκε ότι η πρότασή μου είχε ένα διεθνή χαρακτήρα. Πράγματι ήθελα ν’ ανταγωνιστώ τους σπουδαίους πύργους που γίνονταν στον κόσμο κι ο Πύργος να σταθεί αντάξια δίπλα τους. Έκριναν όμως ότι το κτήριο έπρεπε να έχει ελληνικό χαρακτήρα κι αναγκάστηκα να του δώσω περισσότερα χαρακτηριστικά ελληνοπρέπειας.

Κοιτώντας τα έργα σας στην έκθεση, τι είναι αυτό που πιστεύετε ότι σας χαρακτηρίζει ως αρχιτέκτονα;

Αποφεύγω να επαναλαμβάνομαι, προσπαθώ ν’ ανακαλύπτω καινούργιες εκφραστικές δυνατότητες και θέλω τα έργα μου ν’ αγγίζουν το θεατή.

Οι ιδέες σας, από τα πρώτα ακόμη έργα, είναι ιδιαίτερα φρέσκιες και μοντέρνες.

Εκτός από τη συνεχή μελέτη, ταξιδεύετε συχνά στο εξωτερικό για νέα ερεθίσματα; Το μυαλό κι η ψυχή χρειάζονται να τροφοδοτούνται. Ο κόσμος είναι τόσο μεγάλος και πλούσιος, για να τον αγνοείς!

Ο Ιωάννης Βικέλας:

  • Γεννήθηκε το 1931 στο Παρίσι.
  • Σπούδασε στο Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο.
  • Μετείχε ενεργά σε αρχιτεκτονικά συνέδρια στο Μεξικό, Παρίσι, Βελιγράδι, Άμστερνταμ, Σικάγο και Βερολίνο.
  • Έχει ασχοληθεί με ποικίλα θέματα εσωτερικού χώρου, από τα οποία ξεχωρίζουν αυτά της Βουλής των Ελλήνων και της Γενναδείου Βιβλιοθήκης.
  • Για τα έργα του έχουν γραφτεί άρθρα και στον ξένο τύπο, στους New York Times αλλά και σ’ έγκυρα αρχιτεκτονικά περιοδικά της Ευρώπης.